• Strona główna
  • Kontakt
  • Aktualności
BIP
mask

ŚWIATOWY DZIEŃ MOKRADEŁ – 50 LAT TEMU UCHWALONO KONWENCJĘ RAMSARSKĄ

ŚWIATOWY DZIEŃ MOKRADEŁ – 50 LAT TEMU UCHWALONO KONWENCJĘ RAMSARSKĄ

W tym roku obchodzimy jubileusz 50-lecia uchwalenia Konwencji Ramsarskiej. Konwencja, a dokładnie Konwencja o obszarach wodno-błotnych mających znaczenie międzynarodowe, zwłaszcza jako środowisko życiowe ptactwa wodnego, została podpisana w dniu 2 lutego 1971 r. W dniu uchwalenia Konwencji jest obchodzony corocznie Światowy Dzień Mokradeł. Mokradła należą do najbardziej zagrożonych typów środowisk. W wyniku działalności człowieka na świecie zanikło już 16 % ich powierzchni. W ciągu ostatnich 200 lat w Europie utraciliśmy 15 mln ha bagien i podmokłych łąk. Postępujący zanik i fragmentacja siedlisk wraz ze związanymi z nimi gatunkami fauny i flory oraz utrata rozmaitych funkcji środowiskowych, które spełniają mokradła powodują, że ochrona ich zasobów i walorów przyrodniczych staje się zadaniem pilnym.


Polska przystąpiła do Konwencji 22 marca 1978 r., a na liście obszarów wodno-błotnych o międzynarodowym znaczeniu dotychczas znalazło się 19 mokradeł. Część doliny Narwi, w granicach Narwiańskiego Parku Narodowego, wpisano na listę obszarów objętych Konwencją w roku 2002. W odcinku doliny między Surażem i Żółtkami wytworzył się unikalny w skali światowej ekosystem wodno-torfowiskowy. Ten fragment doliny, o długości około 35 km, jest nazywany bagienną doliną Narwi. Rozwój zabagnienia jest warunkowany małym i równomiernym spadkiem podłużnym doliny oraz niewielką zdolnością transportową rzeki, co ściśle wiąże się z małą powierzchnią własną zlewni. Przeplatające się rozlewiska i siedliska bagienne są zasilane przez wody powierzchniowe i podziemne z kilku poziomów wodonośnych. W czasie wiosennych wezbrań dolina jest zalewana przez wody rzeczne, które płyną całą jej szerokością. W rozległej, płaskiej dolinie zalew powierzchniowy utrzymuje się długo, bo aż do maja. Podczas letnich i jesiennych niżówek wielkie partie doliny przesychają, a woda stagnuje jedynie w rozlewiskach i obniżeniach terenu. Znikomy spadek terenu powoduje, że rzeka dzieli się na liczne ramiona tworzące nieregularną sieć korytarzy wodnych o zmiennych kierunkach przepływu. Większość koryt prowadzi wodę przez cały rok, niestety część z nich zarasta, a przepływ występuje jedynie podczas wysokich stanów wody. Obszary miedzykorytowe są najczęściej duże, stabilne, zbudowane z torfu. Układ hydrograficzny tego typu jest nazywany anastomozującym. Niegdyś Narew była rzeką anastomozującą od źródeł aż do miejscowości Zajki, która jest położona około dziesięć kilometrów na wschód od ujścia Biebrzy. W następstwie zmian środowiskowych rzeka wielokorytowa zachowała się jedynie pomiędzy Surażem i Rzędzianami. Ten system rzeczny jest unikatem w Europie – bliźniaczo wygląda jedynie rzeka Stochód w zachodniej części Ukrainy.


Mozaika siedlisk w różnym stopniu zalewanych przez rzekę, sprzyja różnorodności szaty roślinnej i świata zwierząt. W celu ich ochrony w 1986 roku utworzono Narwiański Park Krajobrazowy, a w 1996 roku Narwiański Park Narodowy, o powierzchni 6 810 ha. Po akcesji Polski do Unii Europejskiej w ramach sieci Natura 2000 utworzono Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk „Narwiańskie Bagna”. Dla ochrony ornitofauny utworzono drugi, większy obszar Natura 2000, który poza doliną obejmuje także przyległe wysoczyzny. Jest to Obszar Specjalnej Ochrony „Bagienna Dolina Narwi” o powierzchni 23 471 ha.


Niestety, w dolinie Narwi od kilkudziesięciu lat obserwuje się niekorzystne przemiany warunków wodnych, których skutkiem jest postępująca degradacja siedlisk i gleb hydrogenicznych. W ciągu ostatnich pięćdziesięciu lat zmniejszył się obszar torfowisk z czynnym procesem bagiennym, a coraz większe powierzchnie zajmują mokradła w fazie decesji. Zmiany są efektem naturalnych fluktuacji klimatu, ale także działalności człowieka, głównie prac hydrotechnicznych w dolinie: regulacji rzeki między ujściem Biebrzy i Rzędzianami oraz budowy zbiornika retencyjnego Siemianówka zlokalizowanego w górnym biegu rzeki około siedemdziesiąt kilometrów od południowej granicy NPN. Zmiany hydrologiczne oraz zaniechanie rolniczego użytkowania torfowisk spowodowały bardzo wyraźne i niekorzystne przeobrażenia roślinności. Coraz większą powierzchnię zajmują trzcinowiska, a miejscami także zarośla wierzbowe, które wypierają występujące tu niegdyś szuwary turzycowe. Łąki użytkuje się jedynie w południowej części doliny pomiędzy Surażem i Uhowem oraz w okolicach Rzędzian. Zubaża się świat zwierzęcy. Pomimo to, dolina Narwi nadal spełnia kryteria zaliczające ją do ostoi ptaków wodno-błotnych o randze międzynarodowej. Jest ona miejscem lęgowym ponad jednego procenta europejskiej populacji co najmniej dziesięciu gatunków ptaków, w tym bąka, cyranki, błotniaka stawowego, zielonki, kropiatki i dubelta oraz miejscem rozrodu trzech gatunków zagrożonych wymarciem w skali światowej – bielika, derkacza i wodniczki. Dolina jest także ważną ostoją wydry oraz bobra, którego populację szacuje się na 300 osobników.


Obchodząc Światowy Dzień Mokradeł należy pamiętać, że ochrona mokradeł nie może być wyłącznie nakazem administracyjnym. Musi stać się świadomą potrzebą, która będzie jednoczyć wokół idei zachowania naszego dziedzictwa przyrodniczego jak najszersze kręgi społeczeństwa. Tereny mokradłowe pełnią nie tylko rolę siedlisk fauny i flory, ale mają kluczowe znaczenie dla ochrony zasobów wodnych, regulacji klimatu, czy też eliminacji zanieczyszczeń środowiska. Warunkują standard naszego życia, stąd też tegoroczne hasło „NIEROZŁĄCZNE - WODA, MOKRADŁA I ŻYCIE”.

 

Broszura Mokradłowe strefy buforowe - pdf